ناهید عقیلی ناطق

ضرورت افزایش عملکرد و­کیفیت گندم، تحمل به تنش‌های زیستی و غیرزیستی، سازگاری با تغییرات آب و هوایی و نیزافزایش جمعیت جهان، نیاز به به­نژادی گندم از طریق اجداد وحشی آن از جمله گندم امر (Triticum turgidum   .dicoccoides) را افزایش داده است. توانایی گندم امر در ایجاد عملکرد بالا در خاک های ضعیف و مقاومت به بیماری و تحمل به تنش خشکی و گرما، آن را به‌عنوان گونه­ای مهم و دارای مخزن ژنی بسیارغنی مورد توجه قرار داده است. در تحقیق حاضر، به­­منظور بررسی تنوع ژنتیکی ژرم­پلاسم گندم امر ازنظر ویژگی­های فنولوژیک، آگرومورفولوژیک و همچنین صفات کیفی دانه از جمله غلظت آهن، روی و پروتئین محلول دانه، 150 ژنوتیپ گندم امر با منشا کشورهای مختلف (ایران، سوریه، ترکیه، لبنان، عراق و فلسطین اشغالی) در قالب طرح آلفا لاتیس با دو تکرار در سال زراعی 1402-1401 درشرایط دیم و آبیاری تکمیلی در مزرعه تحقیقاتی پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه رازی، مورد ارزیابی قرار گرفتند. نتایج حاصل از تجزیه واریانس مرکب نشان داد اثر محیط برای کلیه­ی صفات اندازه­گیری شده به­جز طول سنبله و طول پدانکل، اثر ژنوتیپ برای تمامی صفات به­جزشاخص کلروفیل برگ و اثر متقابل ژنوتیپ × محیط برای تمامی صفات به­جز شاخص کلروفیل برگ و روز تا سنبله دهی معنی­دار بود. بیشترین میزان وراثت پذیری عمومی (86/0) برای صفت ارتفاع بوته در شرایط دیم حاصل شد که می­تواند بیانگر احتمال انتخاب موفقیت آمیز برای این صفت باشد. بر اساس نتایج تجزیه همبستگی فنوتیپی و ژنوتیپی در هر دو شرایط مورد بررسی، ارتفاع بوته با طول سنبله و تعداد دانه در سنبله و همچنین طول سنبله با تعداد دانه در سنبله و طول پدانکل همبستگی مثبت و معنی­داری داشت. در هر دو شرایط بین صفات محتوای آهن و روی دانه، همبستگی مثبت و معنی داری مشاهده شد و به­احتمال زیاد می­توان این دو صفت را همزمان باهم افزایش داد. در شرایط آبیاری تکمیلی، بین محتوای روی و پروتئین محلول دانه همبستگی منفی و معنی داری مشاهده شد. تجزیه­ی خوشه­ای به­روش UPGMA و WARD براساس صفات اندازه­گیری شده و با توجه به نتایج F کاذب، ژنوتیپ های گندم امر را در شرایط دیم به چهار گروه و در شرایط آبیاری تکمیلی به دو گروه تقسیم نمود.    واژه­های کلیدی: تنوع ژنتیکی، شاخص­های تحمل خشکی، صفات فنولوژیک، صفات کیفی دانه، صفات مورفولوژیک، گندم امر   

چکیده   سرریزهای متخلخل در مهندسی رودخانه به دلیل مزایایی که نسبت به نوع صلب دارند، اخیراً مورد توجه محققین قرار گرفته­اند. هیدرودینامیک این نوع سرریزها به دلیل جریان تواما درون­گذر و روگذر، دارای پیچیدگی بیشتری است. در این تحقیق هدف تحلیل عددی هیدرودینامیک بدنه سرریز متخلخل لبه­پهن می­باشد. برای این منظور در مجموع 243 مدل مختلف شامل 9 هندسه­ی مختلف سرریز با سه تخلخل مختلف مصالح (40 و 47 و50درصد) و 9 دبی مختلف بین 10 تا 30 لیتر بر ثانیه به‌صورت سه بعدی با استفاده از مدل عددی FLOW-3D تحلیل شده است. در این تحقیق به تعیین آرایش بهینه دانه‌بندی مصالح، تعیین ضریب دبی بر اساس تخلخل‌های مختلف و همچنین مقایسه با روابط تئوری و نیز بررسی پارامترهای هیدرولیکی و ارائه روابطی دراین‌خصوص، پرداخته شده است.   

   آگاهی از وضعیت تغذیه­ای باغات میوه به منظور افزایش کمیت و کیفیت محصول یک امر ضروری و اجتناب­ناپذیر است. همچنین، مدیریت پایدار حاصلخیزی خاک یکی از مولفه­های مهم مدیریت خاک در راستای کشاورزی پایدار است که ارزیابی آن از طریق سنجش ویژگی­های شیمیایی و زیستی امکان­پذیر می­باشد. این پژوهش با هدف بررسی تاثیر چالکودهای تلفیقی مختلف از کودهای آلی، شیمیایی و زیستی بر رفع کلروز آهن در درختان هلو و شلیل، تعادل عناصر غذایی در برگ و میوه درختان تیمار شده و برخی ویژگی­های شیمیایی و زیستی خاک انجام گرفت. پیش از اعمال تیمارهای چالکود، نمونه­های خاک از دو عمق 30-0 و 60-30 سانتی­متری به ‌صورت مرکب از باغ مورد مطالعه تهیه و ویژگی­های شیمیایی (pH، EC، ماده آلی و فسفر و پتاسیم فراهم) و زیستی (تنفس پایه، کربن زیست­توده میکروبی، تنفس ناشی از سوبسترا و کسر متابولیک) آن­ها تعیین شدند. این پژوهش به صورت آزمایش فاکتوریل در قالب بلوک­های کامل تصادفی در 3 بلوک و 5 تیمار اجرا شد. اواسط اسفند 1398، تیمارهای آزمایشی به صورت چالکود در یک سوم بیرونی سایه­انداز درختان به این صورت اعمال شدند: کود دامی کاملاً پوسیده (A)، کود دامی + اوره + فسفات آمونیوم + کلات آهن سکوسترین (B)، کود دامی + اوره + فسفات آمونیوم + کلات آهن سکوسترین + باکتری باسیلوس (C)، کود دامی + اوره + فسفات آمونیوم + کلات آهن سکوسترین + تیوباسیلوس + گوگرد پودری (D)، کود دامی + اوره + فسفات آمونیوم + کلات آهن سکوسترین + باکتری باسیلوس + تیوباسیلوس + گوگرد پودری (E). مقادیر نیتروژن، فسفر، پتاسیم، آهن، منگنز، مس و روی در برگ و میوه درختان در سال­های 1399 و 1400 و کلروفیل برگ در سال 1400 اندازه­گیری شدند. پس از برداشت میوه­ها در تابستان 1400، نمونه­های خاک از دو عمق 30-0 و 60-30 سانتی­متر و از کنار محل چالکود با استفاده از اوگر برداشته شد. ویژگی­های شیمیایی و زیستی در خاک­های تیمار شده، اندازه­گیری و با ویژگی­های خاک قبل از چالکود مقایسه شدند. نتایج نشان داد که کمترین و بیشترین مقادیر کلروفیل برگ و عناصر غذایی در برگ و میوه هلو و شلیل به ترتیب در تیمارهای A و E به دست آمدند. بر اساس آنالیز واریانس کیت-نلسون، عملکرد 1/50 و 2/43 کیلوگرم در درخت به عنوان عملکرد بحرانی برای تفکیک جامعه با عملکرد بالا (تیمارهای D و E) از جامعه با عملکرد پایین (تیمارهای A، B و C) به ترتیب در درختان هلو و شلیل به دست آمد. آهن و فسفر، محدودکننده­ترین عناصر غذایی در برگ و میوه هلو و شلیل در جامعه با عملکرد پایین بودند. همچنین، نتایج نشان داد که pH خاک­های چالکود شده به طور معنی­داری نسبت به خاک شاهد کاهش یافت و کمترین مقدار pH مربوط به تیمار E بود. همچنین، با افزایش عمق، مقدار pH در خاک­های چالکود شده کاهش پیدا کرد، در حالی­که در خاک شاهد افزایش یافت. مقدار EC خاک­های چالکود شده به طور معنی­داری بیشتر از خاک شاهد بود. با این حال، افزایش EC در خاک­های تیمار شده به اندازه­ای نبود که منجر به شوری خاک شود. اثر تیمارهای چالکود بر افزایش مقدار ماده آلی خاک معنی­دار بود. مقدار ماده آلی خاک در عمق 30-0 سانتی­متری، از 09/2 تا 23/2 درصد متغیر بود که بیشترین و کمترین مقدار آن به ترتیب برای خاک شاهد و تیمار E به دست آمد. دامنه این پارامتر در عمق 60-30 سانتی­متری، 90/2-69/1 درصد بود که بر خلاف لایه اول، بیشترین مقدار در تیمار E و کمترین مقدار در خاک شاهد اندازه­گیری شد. مقدار فسفر فراهم خاک به طور معنی­داری نسبت به شاهد افزایش پیدا کرد، در حالی­که بین مقادیر این پارامتر در خاک­های چالکود شده، تفاوت معنی­داری وجود نداشت. مقدار پتاسیم فراهم در خاک­های چالکود شده به طور معنی­داری نسبت به شاهد افزایش پیدا کرد و این تفاوت در عمق 60-30 سانتی­متری چشمگیرتر بود. تیمارهای چالکود به طور معنی­داری تنفس پایه، تنفس ناشی از سوبسترا و کربن زیست­توده میکروبی را نسبت به شاهد افزایش دادند، در حالی­که اثر آن­ها بر کسر متابولیک معنی­دار نبود. به طور کلی، می­توان گفت که مدیریت تلفیقی چالکود در تیمار E، بیشترین تاثیر را در بهبود کلروز آهن، تعادل تغذیه­ای درختان و کیفیت شیمیایی و زیستی خاک داشت.

   یکی از مهم­ترین چالش‌ها در علم قارچ­شناسی، تفکیک قارچ­های غیر خوراکی از قارچ­های خوراکی است. با توجه به بروز پرتکرار مسمومیت‌های قارچی تفکیک قارچ­های خوراکی از غیر خوراکی از اهمیت بالایی برخوردار است. از آنجایی که فرایند شناسایی قارچ‌های ماکروسکوپی فقط توسط افراد تخصص صورت می‌گیرد، پایه‌ریزی روشی جایگزین که امکان تفکیک قارچ‌های غیر خوراکی از خوراکی را توسط افراد عادی میسر سازد، بسیار راهگشا خواهد بود. روش هوش مصنوعی و بینی الکترونیکی یک روش غیر مخرب و در دسترس است که می‌تواند در این مسیر مورد استفاده قرار گیرد. در واقع هدف از انجام این پژوهش، ارزیابی یک سامانه غیر   مخرب مبتنی بر فناوری­ بینی الکترونیکی، برای تفکیک قارچ‌های خوراکی از قارچ‌های غیر خوراکی است که در صورت موفقیت می‌تواند به حفظ سلامت و درمان بیماری­ها و کاهش مسمویت حاصل از قارچ­های غیر خوراکی می­باشد. لذا در این پژوهش از یک سامانه بویایی برای تفکیک قارچ­های خوراکی و غیر خوراکی استفاده شد. برای تحلیل داده­های بدست آمده از سامانه بویایی از روش­های ANN، تحلیل مولفه­های اصلی PCA، تحلیل تفکیک خطی LDA، تحلیل تفکیک خطی درجه2   QDA و ماشین بردار پشتیبان SVM   استفاده شد. طبقه­بندی داده­های حاصــل از سیگنال­های به دست آمده از آرایه حسگری نشان داد که روش‌های LDA، QDA و ANN   عملکرد بسیار مناسبی در تفکیک قارچ­ها بر اســاس خوراکی و غیر خوراکی بودن آن­ها داشــته و دقت بالایی در طبقه­بندی به دست آمد. استفاده از روش QDA برای تفکیک و طبقه­بندی انواع مختلف قارچ‌های خوراکی و غیر خوراکی نسبت به روش LDA موثرتر و دقیق­تر بود.

  رب گوجه فرنگی محصول اصلی گوجه فرنگی است که به صورت تجاری یا به صورت سنتی در‌‌‌‌ منزل تهیه می‌شود. طبق تعریف سازمان بهداشت جهانی، افزودن هر گونه ماده‌ی غیر مجاز و مضر به سبد غذایی انسان و حیوان تقلب نام دارد. گاهی افراد سود‌جو برای کم کردن هزینه‌های تولید و رسیدن به سود بیشتر دست به تقلب در مواد غذایی می‌زنند و سلامت انسان را به خطر می‌اندازند. بنابراین نیاز است تا روش‌های جدید و با سطح پاسخ سریع و بالا جهت شناسایی مواد افزودنی در رب استفاده شوند.از طرفی زمانی که یک ماده‌ی غذایی دچار تغییراتی شود و یا این که واکنش‌های شیمیایی در آن به وقوع بپیوندد، به طوری که ارزش مصرفی آن کاملا پایین آمده یا از بین برود، در این صورت چنین ماده ی غذایی دچار فساد شده است و آن را فاسد می‌نامند. در این پژوهش سعی بر آن است که بتوان به کمک ماشین بویایی علاوه بر تشخیص فساد در رب گوجه فرنگی، با شناسایی تقلب‌های رایج از جمله شناسایی مواد افزودنی نگهدارنده‌ی غیر مجاز در رب گوجه فرنگی به تامین سلامت تغذیه‌ای افراد جوامع پرداخت. در این پژوهش انجام کار در دو بخش بررسی آزمایشات بخش تقلبات و آزمایشات بخش فساد صورت پذیرفت. در بخش تقلبات، آزمایش به کمک افزودن دو ماده‌ی بنزوات سدیم و سوربات پتاسیم به صورت مجزا به نمونه‌های رب گوجه فرنگی انجام شد. پس از گذشت فاصله‌ی زمانی 2 ساعته تست‌های بویایی واندازه‌گیری اسیدیته، پی‌اچ در 20 نمونه انجام پذیرفت. در بخش دوم آزمایشات، که آزمایشات مرتبط با فساد رب گوجه بود آزمون‌های میکروبی و فیزیکی و شیمیایی رب انجام شد. در آزمون میکروبی سویه‌های مورد نظر پس از خریداری وآماده سازی اولیه به نمونه‌ها اضافه گردید. میکروارگانیسم‌ها با گذشت زمان باعث ایجاد تغییرات فیزیکی و شیمیایی در رب گوجه فرنگی شدند. جهت ارزیابی این تغییرات آزمون‌های فیزیکی وشیمیایی رب که شامل اندازه‌گیری pH، اسیدیته، بریکس، درصد‌ وزنی رسوب و تست بویایی بود انجام گرفت.

در این پژوهش با استفاده از سه دستگاه بینی الکتریکی برای تشخیص و تخمین میزان بوی روغن در هر 500 کیلومتر کارکرد ماشین ، رفرکتومتر برای تعیین میزان غلظت هر نمونه از روغن ، کالرمیتر برای اندازه گیری میزان رنگ پس از هر 500کیلومتر کارکرد، کارکرد روغن موتور را تخمین زدیم. از PCA ، LDA و شبکه عصبی برای طبقه بندی داده­های بویایی، داده های رنگ و داده های ادغام شده رنگ، بویایی و بریکس به دو روش استاندارد و نرمال جهت تشخیص مسافت یا کیلومتر طی شده استفاده نمودیم همچنین از آنالیز رگرسیون مولفه اصلی PCR ، و حداقل میانگین مربعات PLS برای پیش بینی تغییر رنگ، بریکس و مسافت طی شده استفاده گردید.   بر اساس نمودارهای اسکور و لودینگ داده­های مختلف (داده های بویایی، داده های رنگ و داده های ادغام شده رنگ، بویایی و بریکس به دو روش استاندارد و نرمال) در روش تحلیل مولفه­های اصلی PCA برای تشخیص مسافت یا کیلومتر طی شده واریانس داده­های رنگ مولفه­های اصلی اول و دوم به ترتیب 98% و 1% بود. که بیشترین تغییرات در داده­های رنگ مشاهده شد.   تمام نمونه روغن ها براساس مسافت طی شده یا همان عمرشان به خوبی از هم تفکیک و طبقه­بندی شدند، در نتیجه طبقه­بندی بر اساس رنگ بهتراست. با توجه به ماتریس اغتشاش حاصل از شبکه عصبی ، دقت طبقه­بندی برای داده­های رنگ نشان داد که دقت طبقه­بندی روغن­موتورهای با طول عمر مختلف با داده­های رنگ 93.6% به دست آمد که در میان تمام داده­ها بیشترین مقدار را داشت. نتایج حاصل از شبکه عصبی موید نتایج حاصل از PCA است که برای داده­های رنگ، تشخیص طول عمر روغن موتور به نحو مطلوبی انجام گرفته است. مقدار R2 برای PCR بین داده­های واقعی و داده­های پیش­بینی شده برای تغییر رنگ، بریکس و کیلومتر طی شده به ترتیب برابر با R2=0.7372، R2=0.8677   و

   در سال­های اخیر تقلب در مواد غذایی افزایش چشم گیری داشته است. تقلب در موادغذایی علاوه بر اینکه بر کیفیت محصول اثر می­گذارد و خسارات مالی به وجود می آورد برسلامت مصرف کننده نیز اثرات سوئی دارد. و باعث به وجود آمدن نگرانی­های زیادی در مصرف مواد غذایی شده است. یکی از مواد غذایی پرکاربرد در صنعت غذایی روغن­های خوراکی هستند. که در آشپزی از آن استفاده می­شود. روغن­های جامد نباتی یا روغن­هایی مثل پالم دارای اسید چرب اشباع بالا هستند، چنین روغن­هایی می­توانند باعث بالا رفتن چربی خون، افزایش کلسترول بدن و در نهایت موجب گرفتگی و انسداد عروق شوند و این در حالی است که بیماری­های قلبی و عروقی از مهمترین علل مرگ هستند. روغن­های مورد استفاده در سبد غذایی افراد باید حداقل زیر 2 درصد اسید چرب اشباع و ترانس داشته باشند. یکی از دلایل استفاده از روغن پالم ارزان بودن آن نسبت به سایر روغن­های کنجد، ذرت، سویا و آفتابگردان است و به دلیل بالا رفتن قیمت روغن­های دیگر نسبت به روغن پالم، سهم واردات این روغن نسبت به سایر روغن­ها نیز در دو سال اخیر افزایش یافت. در آشپزی، از انواع روغن استفاده می شود که هر یک از منبعی جداگانه گرفته می شوند؛ از غلاتی مانند ذرت گرفته تا میوه­هایی همچون زیتون، آجیل از جمله گردو، بادام و فندق، و دانه­هایی مانند کلزا، گلرنگ و آفتابگردان. به سختی می­توان روشی را پیدا کرد که به راحتی بتواند کیفیت روغن های خوراکی را تشخیص دهد. از این رو در سال­های اخیر از روش­های بویایی، بینایی، چشایی و رایانه­ای در صنعت مواد غذایی بیشتر استفاده شده است. بینی­الکتریکی روش جدیدی است که امروزه در کشاورزی و صنعت غذایی مورد توجه قرارگرفته است. در این پژوهش از یک سامانه­ به منظور تشخیص و تخمین میزان پالم در روغن­های خوراکی استفاده شده است. که سامانه­ی بینی­الکتریکی شامل ده حسگرنیمه هادی اکسید فلزی بود. در حین آزمایش پاسخ ولتاژی حسگرها در یک زمانبندی معین برای تزریق فضای هد به محفظه­ی حسگری و سپس پاکسازی محفظه در مرحله بعد به صورت خودکار انجام­شد و توسط سامانه داده­ها جمع­آوری شد. انواع روغن­های خوراکی از مخلوط کردن با روغن پالم با نسبت های مختلف تهیه گردید. ویژگی­های استخراج شده از سیگنال­های بدست­آمده از بینی­الکتریکی با روش­های تحلیل مولفه­های اصلی و شبکه­ی عصبی مصنوعی پردازش شدند. براساس نتایج بدست­آمده ماشین بویایی توانایی شناسایی روغن پالم را دارد